NB Onaylanmış Kuruluş: 2284 | EN 17065 Akredite   |   +90 232 4311745
TR EN

Atex

ATEX – Patlayıcı Ortamlarda Ekipman ve Güvenlik

ATEX, Fransızca ATmosphères EXplosibles ifadesinden türetilmiş olup, patlayıcı atmosferler ve bu ortamlarda kullanılan ekipmanların güvenliğiyle ilgili Avrupa Birliği mevzuatını ifade eder.

Patlayıcı atmosfer; yanıcı gaz, buhar, sis veya tozların hava ile karışarak, bir tutuşturma kaynağının etkisiyle yanmanın karışımın tamamına yayılabildiği ortamdır. Bu tür ortamlar petrol, doğal gaz, kimya, petrokimya, boya, ilaç, gıda, tahıl, ahşap, metal ve benzeri birçok endüstriyel tesiste oluşabilir.

ATEX'in temel amacı; patlayıcı atmosferlerin oluşabileceği alanlarda çalışanların güvenliğini sağlamak, doğru ekipmanın doğru tehlikeli bölgede kullanılmasını temin etmek ve ekipmanların uygunluk değerlendirmesini sistematik hale getirmektir.

ATEX Mevzuatının İki Temel Boyutu

Avrupa Birliği ve Türkiye ulusal mevzuatında patlayıcı ortamlar iki ana düzenleme çerçevesinde ele alınır:

2014/34/AB (ATEX 114 / Ekipman Direktifi)

Muhtemel Patlayıcı Ortamda Kullanılan Teçhizat ve Koruyucu Sistemler

  • Üreticileri, imalatçıları ve ithalatçıları bağlar.
  • Ekipman grupları (Grup I – Maden, Grup II – Endüstri) ve kategorileri (Kategori 1, 2, 3) belirler.
  • CE işareti, Ex uygunluk işareti ve Onaylanmış Kuruluş değerlendirme şartlarını içerir.
  • Elektrikli ve elektrikli olmayan mekanik Ex ekipmanları kapsar.
  • Koruyucu sistemler, bileşenler ve belirli emniyet, kontrol ve düzenleme cihazlarını kapsar.

1999/92/EC (ATEX 153 / İş Yeri Direktifi)

Çalışanların Patlayıcı Ortam Tehlikelerinden Korunması

  • İşverenleri ve tesis işletmecilerini bağlar.
  • İş yerlerindeki tehlikeli bölgelerin Zone 0, 1, 2 ve Zone 20, 21, 22 olarak sınıflandırılmasını gerektirir.
  • Patlama risklerinin değerlendirilmesini ve Patlamadan Korunma Dokümanı (PKD) hazırlanmasını gerektirir.
  • Kullanılan ekipmanların ilgili tehlikeli bölgeye (Zone) uygunluğunun kontrol edilmesini kapsar.
  • Teknik ve organizasyonel patlamadan korunma tedbirlerinin uygulanmasını gerektirir.

Daha önce yürürlükte bulunan 94/9/EC Direktifi, 20 Nisan 2016 itibarıyla yerini 2014/34/EU (2014/34/AB) Direktifine bırakmıştır.

IEP Onaylanmış Kuruluş (Notified Body 2284) Güvencesi

Enstitümüz, 2014/34/AB ATEX Direktifi kapsamında NB 2284 kimlik numarasıyla Avrupa Komisyonu tarafından tanınmış Onaylanmış Kuruluş (Notified Body) ve TÜRKAK TS EN ISO/IEC 17065 akreditasyonuna sahip bağımsız bir belgelendirme kuruluşudur. Ürün belgelendirme, tip inceleme/test faaliyetleri, üretim kalite güvencesi kapsamındaki değerlendirmeler ve ilgili uygunluk değerlendirme faaliyetleri uzman kadromuz tarafından yürütülmektedir.

ATEX Kapsamındaki Ürünler

2014/34/AB kapsamında yalnızca elektrikli cihazlar değil, patlama açısından risk oluşturabilecek veya patlama güvenliğine katkıda bulunan çeşitli ürün grupları değerlendirilir:

  • Elektrikli ekipmanlar,
  • Elektrikli olmayan mekanik ekipmanlar,
  • Koruyucu sistemler,
  • Emniyet, kontrol ve düzenleme cihazları,
  • ATEX kapsamında kullanılan bileşenler.

Ex Ekipman Nedir?

Ex ekipman, patlayıcı atmosfer bulunan veya bulunması muhtemel alanlarda güvenli şekilde kullanılmak üzere tasarlanmış ekipmanların genel ifadesidir.

“Ex-proof” ifadesi günlük kullanımda yaygın olmakla birlikte, tüm Ex ekipmanların aynı koruma prensibine sahip olduğu anlamına gelmez. Ekipmanlar; Ex d, Ex e, Ex i, Ex p, Ex m, Ex t ve diğer farklı koruma yöntemleriyle tasarlanabilir.

Patlayıcı Ortam ve Zone Sınıflandırması

Patlayıcı atmosfer oluşma ihtimali bulunan alanlar, patlayıcı atmosferin oluşma sıklığına ve ortamda kalma süresine göre sınıflandırılır.

Ortam Zone ATEX Kategori EPL
Gaz / Buhar Zone 0 1G Ga
Gaz / Buhar Zone 1 2G veya daha yüksek koruma seviyesi Gb / Ga
Gaz / Buhar Zone 2 3G veya daha yüksek koruma seviyesi Gc / Gb / Ga
Yanıcı Toz Zone 20 1D Da
Yanıcı Toz Zone 21 2D veya daha yüksek koruma seviyesi Db / Da
Yanıcı Toz Zone 22 3D veya daha yüksek koruma seviyesi Dc / Db / Da

Doğru Ex Ekipman Nasıl Seçilir?

Bir ekipmanın üzerinde Ex işaretinin bulunması, o ekipmanın her patlayıcı ortamda kullanılabileceği anlamına gelmez. Seçim yapılırken aşağıdaki parametreler birlikte değerlendirilmelidir:

  • Zone sınıfı,
  • Ekipman kategorisi ve EPL seviyesi,
  • Gaz veya toz grubu,
  • Sıcaklık sınıfı veya maksimum yüzey sıcaklığı,
  • Ex koruma tipi,
  • Ortam sıcaklığı,
  • IP koruma seviyesi,
  • Ürünün sertifika ve işaretleme bilgileri.
Örnek ATEX / Ex İşaretlemesi:
II 2G Ex db IIB T4 Gb

Bu işaretleme; ekipman grubu, kategori, patlayıcı atmosfer türü, koruma yöntemi, gaz grubu, sıcaklık sınıfı ve Ekipman Koruma Seviyesi (EPL) hakkında bilgi verir.

ATEX Uygunluk Değerlendirmesi

2014/34/AB kapsamında uygulanacak uygunluk değerlendirme prosedürü; ürünün ekipman grubuna, kategorisine ve yapısına göre değişebilir. Üretici açısından süreç genel olarak aşağıdaki aşamalardan oluşur:

  1. Ürünün ATEX Direktifi kapsamına girip girmediğinin belirlenmesi,
  2. Ekipman grubu, ürün kategorisi ve EPL seviyesinin belirlenmesi,
  3. Uygulanabilir EN / IEC standartlarının tespit edilmesi,
  4. Tutuşturma ve patlama risklerinin değerlendirilmesi,
  5. Gerekli test, inceleme ve teknik değerlendirmelerin gerçekleştirilmesi,
  6. Teknik dosyanın hazırlanması ve değerlendirilmesi,
  7. Ürüne uygun ATEX uygunluk değerlendirme prosedürünün uygulanması,
  8. CE ve Ex işaretlemelerinin doğrulanması,
  9. AB Uygunluk Beyanının hazırlanması.

Temel ATEX ve IEC/EN Standartları

  • EN IEC 60079-0 – Patlayıcı ortamlar için ekipman – Genel gereklilikler
  • EN IEC 60079-1 – Aleve dayanıklı muhafaza “d”
  • EN IEC 60079-7 – Artırılmış güvenlik “e”
  • EN IEC 60079-11 – Kendinden güvenlik “i”
  • EN IEC 60079-10-1 – Patlayıcı gaz ortamlarında alan sınıflandırması
  • EN IEC 60079-10-2 – Patlayıcı toz ortamlarında alan sınıflandırması
  • EN IEC 60079-14 – Elektrik tesislerinin tasarımı, seçimi ve kurulumu
  • EN IEC 60079-17 – Elektrik tesislerinin muayene ve bakımı
  • EN IEC 60079-31 – Toz ortamlarında muhafaza ile koruma “t”
  • EN ISO 80079-36 / EN ISO 80079-37 – Patlayıcı ortamlarda kullanılan elektrikli olmayan ekipmanlar

IEP ATEX Hizmetleri

IEP Enerji Petrol Enstitüsü, ATEX kapsamında ekipmanların ve tesislerin değerlendirilmesine yönelik belgelendirme, test, muayene ve teknik değerlendirme hizmetleri sunmaktadır.

  • ATEX ürün belgelendirme ve uygunluk değerlendirmesi,
  • Ex ekipman teknik dosya incelemesi,
  • Ürün testleri ve teknik değerlendirmeler,
  • Tehlikeli alan / Zone sınıflandırması,
  • Ex tesisat ve ekipman muayeneleri,
  • Risk değerlendirme ve proje inceleme çalışmaları,
  • ATEX ve Ex ekipman eğitimleri.

ATEX Belgelendirme ve Teknik Değerlendirme

Ürününüzün veya tesisinizin ATEX kapsamını, uygulanabilir standartları, Zone uygunluğunu ve belgelendirme gerekliliklerini belirlemek için IEP teknik ekibi ile iletişime geçebilirsiniz.

IEP ile İletişime Geçin →