Ex Etiket Okuma Kılavuzu: ATEX Kodlamaları Ne Anlama Gelir? | IEP

Ex etiketleri ilk bakışta bir dizi harf ve rakamdan ibaret görünür. Oysa her parça; ekipmanın hangi ortamda kullanılabileceğini, hangi koruma yöntemine sahip olduğunu ve hangi sıcaklık sınırlarında çalıştığını anlatır.

Etiketi soldan sağa okurken tek bir işarete değil, kodların tamamına bakmak gerekir. Aşağıdaki örnek üzerinden ilerleyelim.

Ex Etiket Okuma Kılavuzu - 2284 örnek kodlama

Kısa not: Ex işareti tek başına yeterli değildir. Bölge sınıfı, ekipman kategorisi, gaz veya toz grubu, koruma türü, sıcaklık sınıfı, EPL ve sertifika şartları birlikte kontrol edilmelidir.

Örnek etiketi soldan sağa okuyalım

CE 2284 Ex II 2G Ex db IIC T4 Gb

Kod	Ne anlatır?
CE	Ürünün, kendisine uygulanan AB mevzuatındaki temel gereklere göre piyasaya sunulduğunu gösterir.
2284	Üretim kontrolü aşamasında görev alan onaylanmış kuruluşun dört haneli kimlik numarasıdır. İlgili uygunluk değerlendirme yöntemi gerektiriyorsa CE işaretinin yanında yer alır.
Altıgen içindeki Ex	Patlayıcı ortamlar için özel koruma işaretidir.
II	Maden dışındaki endüstriyel tesisleri ifade eder. Grup I, grizu veya yanıcı toz tehlikesi bulunan madenler içindir.
2G	Kategori 2 ekipman ve gaz, buhar veya sis ortamı. Toz ortamında G yerine D kullanılır.
Ex db	Aleve dayanıklı muhafaza. Muhafaza içindeki olası patlamayı sınırlar ve alevin dış ortama yayılmasını önler.
IIC	Gaz grubudur. IIC, hidrojen ve asetilen gibi daha kolay tutuşabilen gazları da kapsayan en sıkı gruptur.
T4	Belirtilen şartlarda azami yüzey sıcaklığı 135 °C'dir. Bu değer, ortam sıcaklığı sınırı değildir.
Gb	Gaz ortamı için yüksek ekipman koruma seviyesidir.

Kategori, Zone ve EPL ilişkisi

Sahadaki bölge sınıfı ile ekipman kategorisi birbiriyle uyuşmalıdır. Pratik karşılıklar şöyledir:

Ortam	Zone	Kategori	EPL
Gaz	0	1G	Ga
Gaz	1	2G	Gb
Gaz	2	3G	Gc
Toz	20	1D	Da
Toz	21	2D	Db
Toz	22	3D	Dc

Zone 0 ve 20'de patlayıcı atmosfer sürekli, uzun süreli veya sık görülür. Zone 1 ve 21'de normal çalışmada zaman zaman oluşması beklenir. Zone 2 ve 22'de ise normal çalışmada beklenmez; oluşursa kısa sürer.

Ekipman kategorileri neyi ifade eder?

ATEX işaretinde kategori; M1, M2, 1G, 2G, 3G, 1D, 2D veya 3D olarak görülür. M kategorileri madenler, G gaz ortamları, D ise toz ortamları içindir.

M1 — Çok yüksek koruma

Üreticinin belirlediği çalışma şartlarında güvenli kalacak şekilde tasarlanır. Bir koruma yöntemi devre dışı kalsa bile gerekli güvenlik seviyesini koruyacak bağımsız tedbirler bulunur ve patlayıcı maden atmosferi mevcutken çalışmaya devam etmesi öngörülür.

M2 — Yüksek koruma

Normal çalışma ile ağır kullanım ve değişen çevre şartlarında güvenli olacak şekilde tasarlanır. Patlayıcı atmosfer oluştuğunda ekipmanın enerjisinin kesilmesi öngörülür.

1G / Zone 0: Gaz, buhar veya sis şeklindeki patlayıcı atmosferin sürekli, uzun süreli ya da sık bulunduğu yerler.
2G / Zone 1: Normal çalışmada patlayıcı gaz atmosferinin zaman zaman oluşabildiği yerler.
3G / Zone 2: Normal çalışmada patlayıcı gaz atmosferinin beklenmediği; oluşursa kısa sürdüğü yerler.
1D / Zone 20: Patlayıcı toz bulutunun sürekli, uzun süreli ya da sık bulunduğu yerler.
2D / Zone 21: Normal çalışmada patlayıcı toz bulutunun zaman zaman oluşabildiği yerler.
3D / Zone 22: Normal çalışmada patlayıcı toz bulutunun beklenmediği; oluşursa kısa sürdüğü yerler.

Not: “Uzun süre”, “sık” ve “kısa süre” ifadeleri tek başına sabit bir zaman sınırı vermez. Zone sınıflandırması; oluşma olasılığı, süre, sıklık ve tesisin risk değerlendirmesi birlikte ele alınarak yapılır.

Çift kategori örneği — 1/2G: Aynı ekipmanın farklı bölümleri farklı kategorilere sahip olabilir. Örneğin proses içine giren sensör kısmı Zone 0 için Kategori 1, dışarıdaki gövde kısmı Zone 1 için Kategori 2 olarak işaretlenebilir. Kesin kullanım şartı ürün sertifikasından kontrol edilmelidir.

Koruma türü nasıl okunur?

İşaret	Temel yaklaşım
Ex d / db	Aleve dayanıklı muhafaza
Ex e / eb	Artırılmış güvenlik; ark, kıvılcım ve aşırı sıcaklık riskini azaltır
Ex i / ia / ib / ic	Kendinden güvenlik; elektrik enerjisini tutuşma seviyesinin altında sınırlar
Ex p	Basınçlandırma
Ex m	Kapsülleme
Ex t	Toz ortamlarında muhafaza ile koruma
Ex h	Elektriksel olmayan ekipmanlardaki mekanik tutuşma kaynaklarının kontrolü

Ex Koruma Tiplerini Ayrıntılı İnceleyin →

Birleşik koruma örneği: Ex db eb IIC T4 Gb. Bu ifade, ekipmanda hem aleve dayanıklı muhafaza hem de artırılmış güvenlik yönteminin kullanıldığını anlatır.

Gaz grubu ve sıcaklık sınıfı

Gaz grupları
IIA: propan
IIB: etilen
IIC: hidrojen ve asetilen
Diğer şartlar sağlandığında IIC ekipman IIB ve IIA uygulamalarını da kapsar.

Sıcaklık sınıfları
T1: 450 °C T2: 300 °C T3: 200 °C
T4: 135 °C T5: 100 °C T6: 85 °C

Toz ortamı için kısa örnek

II 2D Ex tb IIIC T135 °C Db

Bu etikette 2D Kategori 2 toz ekipmanını, Ex tb muhafaza ile korumayı, IIIC iletken toz grubunu, T135 °C azami yüzey sıcaklığını ve Db yüksek koruma seviyesini gösterir.

Tozlu sahalarda yalnızca bulutun değil, ekipman üzerinde birikebilecek toz tabakasının tutuşma sıcaklığı da hesaba katılır. Tabaka kalınlığı arttıkça ayrıca değerlendirme yapılmalıdır.

Sertifikadaki X ve U ne demektir?

X: Güvenli kullanım için özel şartlar vardır. Sertifikanın ilgili bölümü okunmalıdır.
U: Ürün bir Ex bileşenidir; tek başına kullanıma hazır tam ekipman değildir.

Sahada son kontrol

Bölge sınıflandırması ve ortamın gaz/toz niteliği
Ekipman kategorisi ve EPL
Koruma türü ile gaz veya toz grubu
Sıcaklık sınıfı, azami yüzey sıcaklığı ve izin verilen ortam sıcaklığı
Sertifika numarası, X şartları ve üretici talimatları
Montaj, bakım ve IP koruma gerekleri

Önemli: Geçerli sertifika, yanlış seçilmiş ekipmanı güvenli hâle getirmez. Etiket bilgileri saha sınıflandırması ve kullanım şartlarıyla birlikte değerlendirilmelidir.

Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Ekipman seçimi ve uygunluk değerlendirmesi yetkin kişilerce, güncel standartlar ve ürün sertifikası dikkate alınarak yapılmalıdır.